Schrijven in de Staten - De Aziatische hoornaar: feiten en fabels

De Aziatische hoornaar duikt steeds vaker op in het nieuws en roept veel vragen en zorgen op. Begrijpelijk: het gaat om een grote wespensoort die honingbijen kan vangen en daardoor vooral bij imkers tot bezorgdheid leidt. 

De Aziatische hoornaar is ook een actueel politiek thema in Limburg. In november 2025 werd in de Provinciale Staten de motie 3247 aangenomen, waarin partijen opriepen om de bestrijding weer op te pakken en samen met gemeenten, natuurorganisaties en imkers een plan te maken.

De Partij voor de Dieren stemde tegen deze motie. Onze stemverklaring maakte duidelijk dat wij bestrijding van de Aziatische hoornaar niet proportioneel vinden: de soort vormt geen grote bedreiging voor biodiversiteit, uitroeiing is onmogelijk, en grootschalige bestrijding kan zelfs negatieve effecten hebben op inheemse soorten en biodiversiteit. Wij benadrukken dat beleid gebaseerd moet zijn op feiten en ecologische proportionaliteit, niet op angst of druk vanuit belangenorganisaties.

Er circuleren veel misverstanden. Tijd om de feiten op een rij te zetten.

Honingbijen versus wilde bijen

Het klopt dat de Aziatische hoornaar honingbijen vangt. Dat is vervelend voor imkers, maar honingbijen zijn géén bedreigde soort. Integendeel: ze worden door de mens gehouden als landbouwdieren en hun populaties worden actief beheerd. Daarbij is het goed om te weten dat honingbijen zelf een bedreiging kunnen vormen voor onze wilde bijen, doordat ze met hun grote aantallen voedsel wegkapen. De echte zorgen voor biodiversiteit liggen dus bij de bescherming van wilde bijen en andere insecten.

Een soort die door onszelf is geïntroduceerd

De Aziatische hoornaar is niet uit zichzelf naar Nederland gekomen. Het is de mens die deze soort – per ongeluk – heeft geïntroduceerd. Net als bij andere exoten geldt: we kunnen de klok niet terugdraaien. Uitroeiing is onmogelijk gebleken, ook in andere Europese landen waar miljoenen euro’s zijn uitgegeven aan bestrijding. We zullen dus moeten leren leven met de aanwezigheid van deze soort.

Geen grote bedreiging voor biodiversiteit

Onderzoek laat zien dat de Aziatische hoornaar jaagt op een breed scala aan insecten. Honingbijen vormen een deel van het menu, maar ook vliegen en sociale wespen. Er is geen bewijs dat de soort een grote bedreiging vormt voor onze biodiversiteit. Er zijn tal van andere insecten en dieren die ook op insecten jagen. De Bijenwolf, zoals de naam al doet vermoeden, is zelfs gespecialiseerd op het vangen van bijen. Deze soort is inheems en komt algemeen voor in Nederland. Ook de inheemse Europese hoornaar jaagt op bijen.

Niet gevaarlijker dan andere wespen

Een ander misverstand is dat de Aziatische hoornaar gevaarlijker zou zijn voor mensen dan onze inheemse wespen. Dat klopt niet. Net als andere wespensoorten kan ze steken, maar ze is niet agressiever en vormt geen groter risico voor de volksgezondheid. Ze valt mensen niet actief aan!

Hoornaars komen bovendien zelden af op menselijke zoetigheden, waardoor de kans op een steek kleiner is dan bij limonadewespen. De Aziatische hoornaar zal haar nest wel fel verdedigen. Maar zelfs dan zal ze eerst waarschuwen alvorens zij tot steken overgaat. De nesten hangen bovendien veelal hoog in een boom, en een onverhoopte ontmoeting is daarom eerder een uitzondering. Voldoende afstand houden van een nest is de beste strategie om een agressieve reactie te voorkomen.

Incidenten met de Aziatische hoornaar

In Zuid-Europa zijn enkele gevallen bekend van mensen die ernstig zijn aangevallen door de Aziatische hoornaar. Daarbij gaat het meestal om meerdere steken bij een nest. Zulke incidenten zijn echter zeldzaam, en een dodelijke afloop is nog zeldzamer – vooral bij mensen met een allergie of na tientallen steken.

In Nederland en België zijn tot nu toe geen dodelijke slachtoffers gemeld. Wel zijn er incidenten waarbij mensen door hoornaars zijn gestoken, maar vaak blijkt het om de Europese hoornaar te gaan. Omdat de soorten sterk op elkaar lijken, worden meldingen regelmatig verkeerd geïnterpreteerd. Een interessant weetje: de inheemse Europese hoornaar is groter en imposanter dan de Aziatische hoornaar.

Beleid in Limburg

Sinds 2025 voert de Provincie Limburg een realistischer beleid rond de Aziatische hoornaar. Waar voorheen alle nesten werden verwijderd, kiest de provincie nu voor een proportionele aanpak:

• Alleen nesten die een direct risico vormen voor natuur of biodiversiteit worden nog door de provincie verwijderd.
• Gemeenten beslissen zelf over nesten in de openbare ruimte.
• Inwoners en terreineigenaren zijn verantwoordelijk voor nesten op eigen terrein, net zoals bij gewone wespen.

Met deze koers sluit de provincie aan bij de Europese lijn: geen paniek en dure bestrijdingscampagnes, maar nuchter en feitelijk beheer.

Over de recente publicatie van J.M. van Alphen

Het rapport van J.M. van Alphen bekritiseert het huidige beleid als onvoldoende, gezien de risico’s voor volksgezondheid, biodiversiteit en honingbijen. Het pleit voor actief beheer en samenwerking met imkers om populaties te beperken en schade aan natuur en landbouw te minimaliseren. Dit rapport wordt gepresenteerd alsof het een onafhankelijke, wetenschappelijke uitgave is. In werkelijkheid gaat het om een betoog vanuit de imkerij. Van Alphen is een vooraanstaand figuur binnen de Nederlandse Bijenhoudersvereniging (NBV), en zijn analyse weerspiegelt vooral de zorgen en belangen van imkers. Het stuk werd aanvankelijk ten onrechte gepresenteerd als een publicatie van Naturalis Biodiversity Center; Naturalis heeft dit later gerectificeerd. Het is dus geen neutraal beleidsadvies, maar een belangenstuk dat vooral de positie van imkers benadrukt. Voor een evenwichtige beleidsafweging is het belangrijk dit onderscheid te maken en ook onafhankelijke adviezen mee te nemen.

Nesten aan het einde van het seizoen

Het heeft weinig zin om nesten van de Aziatische hoornaar in de late herfst nog te verwijderen. Tegen die tijd sterven de werksters en mannetjes vanzelf, net zoals bij onze inheemse wespen. Jonge koninginnen hebben het nest tegen die tijd al verlaten. Alleen zij overwinteren en starten in het voorjaar een nieuw nest. Het weghalen van oude nesten aan het einde van het seizoen draagt dus niet bij aan het beperken van de verspreiding, maar kost wel tijd en geld. Voorlichting en monitoring zijn in deze fase veel effectiever dan bestrijding.

Wat wél helpt

De Partij voor de Dieren vindt het verstandig om te investeren in goede voorlichting. Door mensen te informeren over wat de Aziatische hoornaar wel en niet is, kunnen we angst en misverstanden voorkomen. Ook monitoring en onderzoek zijn belangrijk, zodat we beter begrijpen hoe de soort zich gedraagt en welke rol ze speelt in ons ecosysteem.

Er is een toegankelijke folder van EIS Kenniscentrum Insecten beschikbaar, waarin herkenningskenmerken, risico’s en meldingsmogelijkheden overzichtelijk worden uitgelegd. Deze folder helpt om misverstanden te voorkomen en meldingen correct te doen (EIS Folder, 2025).

Ethische dimensie

De Partij voor de Dieren vindt dat ieder dier een intrinsiek recht op leven heeft. Het feit dat de Aziatische hoornaar hier aanwezig is, komt voort uit menselijk handelen. Dat geeft ons echter niet automatisch het recht om te bepalen dat ze bestreden moet worden. Het uitgangspunt moet zijn dat ieder dier bestaansrecht heeft, ook wanneer zijn aanwezigheid ons niet goed uitkomt. Het doden van dieren enkel omdat ze ons lastig vallen of niet in ons plaatje passen, is geen rechtvaardige oplossing. In plaats van alles wat ons niet aanstaat te bestrijden, moeten we kiezen voor een beleid dat uitgaat van respect voor leven, ecologische proportionaliteit en verantwoordelijkheid voor onze eigen rol in het ontstaan van dit probleem.

Conclusie

De Aziatische hoornaar is formeel wettelijk aangemerkt als “invasieve soort” die door menselijk handelen in ons land terecht is gekomen. Ze kan voor imkers lastig zijn, maar vormt géén grote bedreiging voor biodiversiteit of volksgezondheid. Uitroeiing is niet realistisch; leren samenleven wél. Laten we de zorgen serieus nemen, maar ons beleid baseren op feiten en kiezen voor een nuchtere, proportionele aanpak. Zo beschermen we niet alleen de honingbij, maar vooral ook onze wilde bijen en de rijke biodiversiteit die ons land uniek maakt.

Bronnen

• EIS Kenniscentrum Insecten (2024) – Hoe verder met de Aziatische hoornaar? Beleidsadvies
• EIS Kenniscentrum Insecten (2025) – Folder Aziatische hoornaar
• EIS Kenniscentrum Insecten (2021) – De Aziatische hoornaar in Nederland: ervaringen 2017–2020
• Wespenstichting (2023) – Beleidsnotitie Aziatische hoornaar
• Van Alphen, J.M. (2025) – Verantwoord beleid bij het beheer van de Aziatische hoornaar
• Wespenstichting (2025) - Bedenkingen bij “Verantwoord beleid bij het beheer van de Aziatische hoornaar in Nederland” van J. van Alphen (2025) - Wespenstichting
• NVWA - Aziatische hoornaar | NVWA